ตุงล้านนา

ID: 
120
ประเภท: 
ค่าวจ๊อย
ทำนอง: 
ช้างข้ามโต้ง
หมวดหมู่: 
ประเพณีและวัฒนธรรม
สรุปเรื่องราว: 
บทประพันธ์ค่าว เรื่อง “ตุงล้านนา” กล่าวถึงประเภทต่างของตุงล้านนา ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่ใช้ในพิธีกรรมของล้านนา ตุงสามารถใช้ในพิธีที่ถือเป็นศิริมงคล และตุงที่ใช้ในพิธีอุทิศกุศล ถือว่าตุงเป็นของสูงและศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งมีหลายลักษณะ เช่น ตุงสาย ตุงเครือ ตุงก๊าง ตุงห้อย และมีหลายขนาด มีประวัติว่า เมื่อปี พ.ศ.๑๘๓๙ เมื่อพระเจ้าเม็งรายได้สร้างเมืองเชียงใหม่เสร็จสิ้นแล้ว ท่านได้ให้ชาวเมืองแห่ตุงชัย เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้านเมือง และผู้เขียนได้กล่าวถึงประเภทต่างๆ ของตุงล้านนา ดังนี้ ๑. ตุงค่าคิง หมายถึง เป็นตุงที่มีรูปร่างเหมือนคน ผืนตุงทำด้วยกระดาษสีขาว อาจตกแต่งลวดลายด้วยกระดาษเงิน กระดาษทอง ใช้ในงานขึ้นบ้านใหม่ที่มีพิธีสืบชะตา พิธีสะเดาะเคราะห์ หรือปักบูชากองเจดีย์ทราย ๒. ตุงเปิ้ง (ตุงราศี) หมายถึง ตุงประจำปีเกิด เป็นตุงทำด้วยกระดาษ หรือผ้าทอ พิมพ์หรือเขียนเป็นรูปสัตว์ประจำปีเกิด นิยมปักบนเจดีย์ทรายในเทศกาลสงกรานต์ ๓. ตุงไส้หมู หมายถึง ตุงที่มีลักษณะเป็นพวงประดิษฐ์ รูปร่างคล้ายจอมแหหรือปรางค์ ทำจากกระดาษสีต่างๆ ใช้ถือร่วมขบวนแห่ครัวตานเข้าวัด หรือปักเจดีย์ทรายที่วัดในเทศกาลสงกรานต์ ๔. ตุงกระด้าง หมายถึง ตุงที่ทำด้วยวัสดุคงรูป เช่น ทำด้วยไม้แกะสลัก ปูนปั้น หรือโลหะแผ่นฉลุลาย ผู้สร้างมักเป็นผู้บรรดาศักดิ์สูงหรือมีฐานะทางเศรษฐกิจ และสร้างเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ๕. ตุงชัย หมายถึง ตุงขนาดใหญ่ รูปสี่เหลี่ยมผืนยาว ทำด้วยผ้า เส้นฝ้าย เส้นไหม ซึ่งจะทอเป็นใยโปร่ง มีการตกแต่งประดับลวดลายอย่างสวยงาม ใช้ปักสองข้างทางเข้าวัดหรือรอบศาสนสถาน ศาสนวัตถุ สำหรับงานเฉลิมฉลองต่าง ๆ ๖. ตุงพระบฏ หมายถึง ตุงมีลักษณะเป็นผืนผ้ามีรูปพระพุทธรูปประทับยืน ปางลีลา หรือบางเปิดโลก ตุงพระบฎใช้ประดับไว้ด้านหลังของพระประธานในโบสถ์ บางแห่งใช้กับพิธีกรรมความเชื่ออีกด้วย เช่น ตุงพระบฏ ที่ใช้ในพิธีเลี้ยงผีปู่แสะย่าแสะ ๗. ตุงสามหาง หมายถึง ตุงที่ใช้สำหรับนำหน้าศพในสู่สุสาน เป็นตุงที่ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อรวมลักษณะแทนตัวคนเราไว้ด้วยกัน ๘. ตุงแดง หมายถึง ตุงที่ใช้ในพิธีสูตรถอนศพ ใช้ตุงปักไว้บริเวณที่ผู้ตายเสียชีวิตจากอุบัติเหตุ โดยก่อเจดีย์ทรายเท่ากับอายุของผู้ตาย ๙. ตุงเหล็ก ตุงตอง หมายถึง ตุงที่ทำด้วยแผ่นสังกะสีหรือแผ่นทองเหลืองขนาดเล็ก ยาวประมาณ 1 คืบ กว้างประมาณ 2 นิ้ว มีคันตุงทำจากเส้นลวดหรือไม้ไผ่ ส่วนมากจะทำอย่างละ 108 อัน มัดติดเป็นพวงโดยทำฐานตั้งไว้ หรือบางแห่งจะวางไว้บนโลงศพ
Poem body PDF: 
Publisher: 
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, สำนักหอสมุด
Publisher.Place: 
เชียงใหม่
Contributor: 
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ผู้ให้ทุนสนับสนุน; ผศ.หทัยวรรณ ไชยกุล, ที่ปรึกษาด้านข้อมูล
Date created: 
2560
Format.IMT: 
Video/mp4, pdf
Rights: 
© มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Rights Access: 
ท่านอาจจะบันทึกหรือพิมพ์รูปภาพเพื่อการวิจัยและการศึกษาค้นคว้า ถ้าท่านต้องการใช้สำหรับวัตถุประสงค์อื่นๆ ท่านต้องติดต่อสำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อขออนุญาตใช้